Column


15 mei 2019

“Armoede en de strategie van onwetendheid”

De gedachte erachter: als welvarende mensen weten onder welke omstandigheden arme mensen moeten leven, zullen zij vanzelf meer gaan delen en andere politieke keuzes maken. Werkt deze strategie?

Zijn we bereid te delen?

Veel mensen weten best dat mensen in armoede leven en de leefomstandigheden vaak ernstig te wensen overlaten. Voor nog te weinig burgers en politici (of zijn dat uiteindelijk dezelfde mensen?) is dat echter geen directe aanleiding, om ervoor in te staan, dat iets meer dan tot nu toe, van verworven rijkdom en welvaart gedeeld wordt.
Dat heeft te maken met botsende belangen. Ze vinden het nu eenmaal fijn, om het zelf goed te hebben en vooral te houden. Individualisme en vooral ook uit relatie zijn met onze naasten, versterkt dit.
En eenmaal in die welvarende situatie beland, dan laat men zich niet gauw verleiden tot teruggang in die fijne (materiële) omstandigheden.

Strategische onwetendheid

Bij het merendeel van de mensen zal cognitieve dissonantie optreden: het gedrag van mensen, die het materieel (financieel en sociaal) goed hebben, komt namelijk niet overeen met hun mening. Een onprettig gevoel, dat mensen vervolgens proberen recht te breien, bijvoorbeeld door zichzelf voor de gek te houden.
“Die armoedzaaier zal wel een dronkaard zijn, of een verslaafde dakloze, of een werkloze die gewoon niet wil werken.  Misschien vinden mensen in armoede het wel leuk om in deze omstandigheden te verkeren.” Of: “Het is niet prettig in armoede te leven, maar het is misschien maar voor eventjes”.
Die cognitieve dissonantie moet zich m.i. ook in de hoofden en harten afspelen van policiti en beleidsambtenaren. Zij hebben armoedebestrijding en inkomenspolitiek in portefeuille, nemen daarover besluiten, gestuurd door burgers, die politieke keuzes hebben gemaakt.  Maar ook zij gaan dus  vanuit de “eigen schuld” gedachte te werk.

Zoals de Amerikaanse schrijver Upton Sinclair al aangaf m.b.t. strategische onwetendheid: veel mensen staan niet graag geld af, maar willen ook niet aan zichzelf en anderen toegeven dat ze zelfzuchtig zijn. Onwetendheid is een strategie om niet te hoeven laten zien hoe je zou hebben gekozen in moeilijke situaties. Een keuze voor onwetendheid is een keuze. In ieder geval vermijd je daarmee een directere confrontatie met je innerlijke motieven.
Recentelijk probeerden dierenactivisten die strategische onwetendheid ook te doorbreken als het gaat over de excessen in de bio-industrie. Door de stallen open te breken, of door met verborgen camera’s beelden te maken in stallen of slachthuizen. Want, net als ingeval van armoede: “Bij veel mensen is er toch iets dat knaagt”.

Hoe wordt door het systeem gekeken naar mensen in armoede?

De Belgische Stichting Nieuwe Helden creëert kunstprojecten en urban actions voor de publieke ruimte en deed ook onderzoek naar het systeem achter armoede. Citaat uit een onderzoeksverslag:

Nahima Lanjri is federaal parlementslid voor CD&V (een Vlaamse Christendemocratische centrumpartij die met ongeveer 20% van de kiezers de tweede grootste partij van Vlaanderen is) in Brussel. Vanuit die pluchen beleidsstoel zet zij zich in voor “mensen die niet mee kunnen”. Zo zegt ze het zelf.
Nahima verzet graag bakens. Ze wil een armoedetoets invoeren zodat bij elke overheidsbeslissing het effect op mensen in armoede afgetoetst wordt. Maar ook hier moet je heel hard trekken om in zo’n beleidsdossiers beweging te krijgen. Ook in Brussel leeft er nog een fout beeld op armoede.
“Als mensen hun rekeningen niet kunnen betalen, dan zullen ze wel sneller werk gaan zoeken.” Een befaamde uitspraak van de staatssecretaris voor armoede bestrijding. De weg is nog lang en democratie en bewustwording kost tijd. Mensen willen graag een simpele oplossing. Complexe problemen en doorgedreven nuance zijn niet sexy in de politiek. Einde citaat.

Het gordijn over armoede zal, evenals met betrekking tot dierenleed in de vleesindustrie, worden weggetrokken; maar zal op korte termijn geen effect sorteren. Toch is er goede hoop, dat uiteindelijk verandering zal ontstaan. Mensen gaan steeds meer vragen stellen over de gevolgen van armoede voor de (lokale) samenleving, want het raakt aan hun eigen welbevinden. Vragen met betrekking tot de toekomstige leefbaarheid van de woonomgeving, kosten voor die samenleving en toenemende belastingdruk, die daarmee gepaard gaat, of simpelweg zorgen om de verder teruglopende fysieke en mentale bijdragen (meedoenschap) van armen aan de samenleving.
Zodra mensen steun van de overheid nodig hebben, betalen ze een prijs, omdat ze volgens het systeem “foute” keuzes maakten. Hulp moet je verdienen door eerst aan te tonen dat je ontelbaar keer gesolliciteerd hebt, dat je in staat bent om je huis te onderhouden, dat je wil werken aan je arbeidsattitude en woonvaardigheden en dat je ook nog iets terug wilt doen voor de maatschappij in vorm van vrijwilligerswerk. Pas als dat lijstje mooi afgevinkt is, krijg je een uitkering, die overigens net voldoende is om de twintigste van de maand te halen. Je bent en voelt je schuldiger dan je ooit, dat weer niet bevorderlijk is voor de gezondheid en vitaliteit.

Iedereen, die de moed heeft moet blijven roepen, dat dit niet klopt. Een mens heeft recht op een menswaardig leven, juist in tijden als het tegenzit, omdat hij of zij mens is, niet omdat een lijstje afgevinkt werd.

Gert-Jan Jacobs

 

2 reacties op Column

  1. S.Bohner zeggen:

    Ik ben 72 geworden en krijg €917,20 per maand van de AOW. Ik heb wel meer dan 20 jr in Nederland gewerkt en alle belastingen betaald wat betaald moest. Omdat ik niet sinds mij 15de hier woon, heb ik geen recht op een volledig AOW. Ik krijg wel een Amerikaans social security voor de jaren die ik daar heb gewerkt, namelijk €187.10 (vanaf Jan….daarvoor was het rond €180per maand….afhankelijk van de koers) . Recentelijk was mijn fornuis aan het ‘sterven’ en ik vroeg Capelle hulp om een nieuwe te kopen…..ik leverde al mijn gegevens binnen: hoe ik woon, mijn omkosten, bezit, en inkomst. Hoewel ik toch eind van iedere maand ben rond de 400€ negatief, was Capelle zeker dat ik toch in staat was maandelijks wat bij te kunnen leggen: gebaseerd op de feit dat toen mijn oude hond en kat ziek werden met hoge kosten bij de dierenarts, mocht ik van de dierenarts een maandelijks betaling maken zo van de rekening af te kunnen komen. Juist bewijs, zegt Cappelle, dat ik toch iets kan sparen voor zoiets als een fornuis. Begrepen ze niet dat NU ‘sparen’ voor een voornuis maanden, laat staan jaren, in combinatie met de afbetaling van de dierenarts, zou kunnen duren?…..
    Ik was emotioneel kapot….verloren. Nog een jaar met een onveiig fornuis: Ik zag alleen zwart voor me….En, was hun uiteindelijke bedoeling dat ik mijn huisgenoten weg moest doen?

    • Ellen abbenhuis zeggen:

      Pppffg ik schrik hiervan. Het fornuis is van belang. Ik weet wel iemand die fornuizen verkoopt en in een budjet dat u kunt betalen hebt u intresse. Ik zet mijn mail erbij gr ellen abbenhuis

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

  • Bezoekers

    3149
    Total
    Visitors